Protestantse kerk Bergharen, zondag 15 november 2025 – Ter ere van het 1700 jarige bestaan van de geloofsbelijdenis van Nicea was ons koor gevraagd om een optreden te verzorgen. Aan de hand van ons eigen repertoire besloten we een dwarsdoorsnede te laten horen van 1700 jaar religieuze muziek.

We startten ons concert met enkele gregoriaanse liederen gevolgd door koorstukken uit de Renaissance periode, de Barok en de Romantiek. Daarna zongen we een aantal Oosters-Orthodoxe en twintigste-eeuwse liederen.

Bijzonder aan ons optreden deze keer was de opstelling. Gewoonlijk staan de zangers per stemgroep bij elkaar. Deze keer stonden de zangers door elkaar. Het resultaat was een mooie samenklank. Hans Meek gaf tussendoor een toelichting op de verschillende koorstukken. Lees hieronder.

Het concert was een initiatief van de gezamenlijke kerken in het Land van Maas en Waal. Behalve het concert vonden ook lezingen plaats over de geloofsbelijdenis van Nicea uit 325, in Beuningen en Wijchen.

Ten tijde van 325 was er sprake van één kerk, de Christelijke kerk. In 1054 kwam de eerste splitsing: toen ontstond de oosterse Orthodoxe en de westerse Katholieke kerk. Rond 1500 volgde een afsplitsing van de Katholieke kerk: de Protestantse kerk. Ondanks de schisma’s is de geloofsbelijdenis van Nicea voor alle kerken nog altijd van kracht.

——————————————————————————————————————–

1700 jaar religieuze muziek

Gregoriaans – Pater Noster en In manus tuas
Het Gregoriaans is de oudste christelijke kerkmuziek die we kennen. Het is éénstemmige zang, of beter op eenvoudige melodieën gedeclameerde religieuze teksten. Ook na de scheiding van de Christelijke kerk in een Oosters-Orthodoxe en westers Katholieke kerk in 1054 was dit de muziek die klonk in de Romaanse en Gotische kerken van Europa.

Renaissance – Miserere (Sweelinck) en Ecce quomodo moritur (Handl)
Na 1400 kwam de meerstemmige gezongen kerkmuziek tot grote bloei. Het begon met ingenieus door elkaar gevlochten tekst en melodie van verschillende stemgroepen, ook wel polyfone muziek genoemd. Later liep, voor de verstaanbaarheid, de tekst van de verschillende stemgroepen meer en meer parallel in homofone muziek. Dit resulteerde in mooie en spannende samenklanken. In de werken van Sweelinck en Handl die we zongen, zijn beide stijlen te herkennen.

Barok – Man that is born (Purcell) en Jesus bleibet meine Freude (Bach)
Vanaf de 16^e eeuw ontstond meer muzikale vrijheid. De kerkmuziek stond onder invloed van de muziekcultuur die buiten de kerk tot bloei kwam, met nieuwe instrumenten,  opera’s en huismuziek. Uit deze rijke muzikale periode zongen we het anthem van Purcell en een compositie van Bach

Romantiek – Ave verum corpus (Mozart), Herr nun lässest du deinen Diener in Frieden fahren (Mendelssohn) en Abide with me (Monk)
Na de complexe veelstemmige Barok muziek vond er een muzikale vereenvoudiging plaats. Componisten verdienden de kost met niet-religieuze composities, zoals symfonieën, piano- en vioolconcerten en opera’s, met af en toe een uitstapje naar kerkelijke muziek. Het Ave Verum van Mozart is daar een mooi voorbeeld van: eenvoudige toonzetting op een kerkelijke tekst. ‘Abide with me, Blijf bij mij Heer’, een compositie van Monk, ontstond tijdens het hoogtepunt van de Romantische stijlperiode.

Oosters-Orthodox – Alleluia, Tebe poem (Bortnjanski) en Bogoroditse devo (Rachmaninoff)
Na het Schisma van de Christelijke kerk in 1054 ging de ontwikkeling van kerkmuziek in de Oosters-Orthodoxe kerk zijn eigen weg. Om de sfeer en ontwikkeling te proeven zongen we een eenvoudig orthodox Alleluja, gevolgd door twee composities uit de romantische stijlperiode: Tebe poem en Bogoroditse devo.

Twintigste eeuw – Als alles duister is (Berthier), Do not be afraid (Stopford) en Notre Père (Durufle)
Momenteel leven we in een tijd waarin vele muziekstromen samenkomen. We lieten enkele voorbeelden horen. Een meditatief Taizé lied, het Engelstalige lied Do not be afraid in warme eigentijdse Anglicaanse stijl en een Frans Onze Vader met een mystieke Katholieke sfeer.

 

Marjon Werter is sinds twee jaar lid van ons koor. Ze hoorde ons zingen bij een uitvaart. Ook woonde ze een concert van ons bij in Joachim en Anna in 2022. Daarna besloot ze om zich als sopraan bij ons aan te sluiten. Waarom?

Marjon legt uit: “Vooral omdat het uitvaartensemble op goed niveau de zang verzorgt zonder op de voorgrond te willen treden. Ook vind ik het een mooi idee om als vrijwilliger bij te dragen aan een waardige uitvaart terwijl ik intussen gewoon mag doen wat ik graag doe. En dat is zingen in een koor. Nu ik meezing met het uitvaartkoor ervaar ik hoe waardevol en troostrijk onze liederen zijn.”

Marjon verlangde er als kind al naar om mee te zingen in het kerkkoor van haar parochie in Eindhoven. Helaas was ze niet welkom in het jongens- en mannenkoor. Op de lagere school hield ze zich bezig met blokfluit spelen en liedjes zingen. In haar eentje werkte ze het boekje ‘Nederlands volkslied’ door. Toen ze naar de middelbare school ging, raakte ze in de ban van Ierse en Schotse folksongs. Ze leerde gitaar spelen zodat ze zichzelf kon begeleiden.

Als 18 jarige beleefde ze haar eerste solo optreden in haar parochiekerk op eerste kerstdag. Een hele uitdaging vond ze dat, maar de reacties waren lovend. Later zingt ze vaker solo, zowel in de kerk op hoogtijdagen als met een groepje musici. En bij een doop, communie of een uitvaart van een familielid. In het uitvaartensemble zingt Marjon ook regelmatig de solopartijen.

Over de vraag wat haar favoriete nummer is uit ons repertoire hoeft Marjon niet lang na te denken: ”In Paradisum, zowel in het gregoriaans als van Gabriel Fauré. Ik vind het zo’n prachtig idee dat engelen de overledene begeleiden naar een andere wereld. Op beide uitvaarten van mijn ouders zong ik het In Paradisum en Pie Jesu van Fauré”. Op de vraag wat ze liever doet: solo zingen of in een koor, antwoordt Marjon: “Ik vind solo zingen uitdagend, maar mijn hart ligt bij ensemblezang.”

Het ‘In paradisum’ zingen wij regelmatig aan het eind van een katholieke begrafenis bij het uitgeleide doen van de kist. Het klinkt dan bijna als een juichend lied: de mens komt goed terecht in een paradijs van liefde.

Het lied bevat een verwijzing naar de gelijkenis van ‘De rijke en Lazarus’. Deze gelijkenis vertelt over een rijke man die de mooiste kleding droeg en van zijn leven een groot feest maakte. Voor zijn huis lag de bedelaar Lazarus, overdekt met zweren. Lazarus hoopte dat hij de restjes die overbleven van de maaltijden van de rijke man kon eten, maar er kwamen alleen maar honden aanlopen die zijn zweren likten. Op zekere dag stierf de bedelaar, en engelen brachten hem naar Abraham in de hemel. Ook de rijke man stierf en kwam brandend in de hel. Toen hij Lazarus bij Abraham zag, smeekte hij om medelijden en water. Abraham weigerde en zei dat de rijke man al het goede al tijdens zijn leven had gehad.

Tekst

In paradisum deducant te angeli.
In tuo adventu suscipiant te martyres.
Et perducant te in civitatem sanctam Jerusalem.
Chorus Angelorum te suscipiat,
Et cum Lazaro quondam paupere aeternam habeas requiem.

Vertaling

Naar het paradijs geleiden je de engelen.
Mogen bij aankomst de martelaren je ontvangen.
En je naar de heilige stad Jeruzalem brengen.
Het koor der engelen ontvange je.
En dat je tezamen met die stumpert Lazarus, de eeuwige rust mag krijgen.

Eens in de zoveel tijd zetten we iemand van ons koor in de schijnwerpers. Ditmaal is dat Jelle Hoksbergen, onze dirigent. Jelle is per 1 januari 2024 bij ons aangetreden als hoofddirigent.

Wie is Jelle?

Jelle Hoksbergen begon met pianospelen toen hij tien was. Een paar jaar later begeleidde hij ook koren. Hij studeerde theologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen, maar bleef tijdens deze studie veel bezig met pianospelen en begon ook met dirigeren. “Zoals veel dirigenten ben ik min of meer toevallig in het dirigeren gerold. Als je piano speelt bij een koor ben je bij afwezigheid van de vaste dirigent al snel de aangewezen persoon om het koor te leiden. Ik genoot daar ook van. Voor een groep staan is in het begin spannend, maar samen de muziek steeds mooier maken geeft veel voldoening.”

Jelle volgde dirigeerlessen bij José Doodkorte en Caroline Westgeest. Op het moment dat hij zijn theologiestudie afrondde leefde hij inmiddels van de muziek; hij besloot hiermee door te gaan en begon een post-HBO-traject koordirectie aan het Fontys Conservatorium in Tilburg.

Op dit moment dirigeert Jelle, naast het Uitvaartensemble Nijmegen, de cantorij van de NCGK Nijmegen-Boskapel en Salonorkest Symphonia. Als vaste pianobegeleider is hij verbonden aan studentenoperettekoor Carmina Ludicra. Daarnaast dirigeert en begeleidt hij allerlei koren op projectbasis. Hij speelt piano bij de euritmielessen op het Karel de Grote College in Nijmegen.

Jelle neemt het stokje over van Hans Meek

Toen Hans Meek, onze vorige dirigent, in 2022 aankondigde te willen stoppen met dirigeren bij het Uitvaartensemble Nijmegen, ging het koor op zoek naar vervanging. Al gauw werd gedacht aan Jelle Hoksbergen.

Het koor had namelijk in 2018 al eens kennisgemaakt met Jelle. Hij zong toen een paar keer mee als tenor, maar had te weinig tijd om zich vast bij het ensemble te voegen. “Ook toen al spraken het mooie repertoire en de fijne klank van het koor me aan.”

In 2023 vraagt het koor Jelle om een repetitie te dirigeren, bij wijze van ‘proef’. Jelle maakte bij het koor een muzikale indruk. Ook de manier waarop hij dirigeerde sprak aan. Rustig, geduldig, en met veel oog voor detail en de samenzang.

Mooi koor, mooie doelstelling en mooi repertoire

Op de vraag wat Jelle aantrekt in ons koor, is het antwoord: “Het is een muzikaal koor. Met een prachtig repertoire. De zangers pakken muzikale uitdagingen makkelijk op en luisteren goed naar elkaar. Ook spreekt de doelstelling van het koor mij aan: het bieden van troost met onze levende muziek aan nabestaanden op uitvaarten.”

Waarin voor hem de grootste uitdaging ligt met het uitvaartensemble? Jelle: “De spanningsboog.” Hij legt uit: “Met een gewoon koor werk je toe naar een concert. De spanning bouwt zich dan op, naar het concert toe. Met het uitvaartkoor werk je veel aan hetzelfde repertoire, waarvan je niet weet of en wanneer je het gaat uitvoeren. Dan is het een uitdaging om het koor scherp te houden.”

Op de vraag hoe hij denkt dit op te kunnen lossen: “Zo nu en dan nieuw repertoire instuderen, en, misschien nog wel belangrijker: door het bekende repertoire eens anders aan te pakken. Maar ook door zo nu en dan een concert te geven waar we naartoe kunnen werken. Daar presenteren we dan een deel van ons uitvaart-repertoire, maar ook ander werk. Zo zingen we in februari 2024 het Requiem van Rutter, daar kijken we naar uit!”

 

Foto: Jelle in actie tijdens de generale repetitie voor het kerstconcert op 22 december 2023.

Nijmegen, vrijdagavond 23 december 2022 – Samen met een twaalftal instrumentalisten luistert het koor de kerstviering op in een volle Boskapel te Nijmegen. Het is een Festival of Lessons and Carols ofwel een kerstviering met lezingen en liederen. Deze vieringen zijn ongeveer honderd jaar geleden ontstaan in Engeland.

Oorspronkelijk bevat het festival negen lezingen. De Festival of Lessons and Carols in de Boskapel heeft zes lezingen. De lezingen zijn bijbelteksten over het kerstverhaal of teksten die met het kerstverhaal te maken hebben. Tussendoor zingt het koor met instrumentale begeleiding 15 kerstliederen. Jelle Hoksbergen, onze dirigent, heeft de liederen bewerkt speciaal voor ons koor en voorzien van instrumentale arrangementen.

Naast de bekende kerstliederen zoals Stille Nacht, Te middernacht geboren, Ere zij God, zingt het koor het minder bekende Sussex Carol, een oud kerstlied uit Sussex, Zuid -Engeland, Myn lyking, op een tekst uit de vijftiende eeuw, In the stillness of a church and I wonder as I wander, een meditatief lied uit de Appalachen, een gebergte uit Noord-Amerika. Bij vijf liederen zingen de bezoekers gedeeltes mee. De tekst en de noten worden daarvoor geprojecteerd op de muur.  Als toegift voeren de instrumentalisten een klassiek kerstlied op dat halverwege verrassend eindigt met een vrolijke swing. Al met al een mooi afwisselend geheel.

Na afloop is er chocolademelk en glühwein en volgt lof zowel voor de instrumentalisten als voor het koor. Dat de kerk vol is, is verdiend, zegt een van de bezoekers.

De viering is te beluisteren via: